Klokkenmaken - Verbussen
Verbussen wat is dat?
Schoenmakers "verzolen" en klokkenmakers "verbussen".
U moet zich voorstellen dat alle tandwieltjes tussen 2 platen draaien. Deze platen noemen ze platines en worden met 4 stangen op afstand gehouden.
In deze platines zitten gaatjes en daar draaien de asjes in van de tandwielen.
Deze gaatjes slijten uit en worden ovaal wanneer een klok bijvoorbeeld 30 jaar loopt.
De meest uurwerken hebben 2 groepen raderen/tandwielen.
De 1e groep is van het lopen en de 2e groep is van het slagwerk.
Nu is het in het algemeen zo dat de 2e groep minder versleten is omdat het slagwerk maar heel even draait op het heel en het halve uur.
Op een gegeven moment zal de klok niet meer doorlopen omdat de gaatjes in de platines te ver uitgelopen zijn en de raderen niet meer goed in elkaar
draaien.
- 1ste foto is van een uitgelopen as. Dit is de reden dat de klok niet loopt.
- 2de foto laat zien hoe de as behoort te draaien.
- 3de foto is gemaakt van een nieuwe bus waar de as in draait, op de goede originele plaats. Hierbij is de klok verbust.
Op foto 1 ziet u een as van een tandwiel die helemaal uitgesleten is. Hij wijst schuin omhoog. Dit ovale gat moet men opboren met een speciale boor. Het is zeer belangrijk dat de positie van het gat op dezelfde plaats blijft, anders komt het rad scheef te draaien en dan zal de klok nooit meer lopen. Deze boor is 0,05 mm kleiner als het busje dat er later in geklonken wordt. Als dat busje erin geklonken is, ruimt men het gaatje in het nieuwe busje weer op tot de diameter van het asje van het tandwieltje. Dit is een zeer nauwkeurig werkje; een gaatje opruimen betekent eigenlijk groter maken. Wanneer het gaatje te klein wordt gehouden gaat het asje knellen en gaat de klok niet lopen. Wanneer het gaatje te groot wordt gemaakt gaat het asje weer rammelen (net als in het begin) en loopt de klok opnieuw niet en bent u weer terug bij af.
De busjes zijn meestal van lagerbrons of messing. Er zijn heel veel maten. Ook met verschillende gaten erin voor allerlei asjes.
Wat je als klokkemaker vaak tegen kom,t is dat die ovale gaatjes dicht gesmeed zijn met een klein ponsje (een ponsje is een soort beiteltje waarmee het ovale gaatje dichtgesmeed wordt).
Dit kan 2 redenen hebben:
- het was crises of oorlog en de klokkenmakers hadden geen geld voor busjes of ze waren destijds gewoon niet voorhanden.
- het was een ondeskundige klokkenmaker die niet het hele uurwerk uit elkaar durfde te halen.
Kijk, het asje, precies in de midden van de foto, zit helemaal uit het midden van het gaatje door slijtage. Deze klok kan dus echt niet lopen op deze manier.
Het asje op deze foto zit nu in de midden van het gaatje zoals hij vroeger zat
toen hij nog niet uitgesleten was.
Nu heb ik het ovale gaatje geheel opgeboord en er een nieuw busje in gemaakt van lagerbrons. De as en dus ook het rad zitten op de oude originele plek.
